Axal-təkə at yarışları

Türkmənistanda axal-təkə atlarının cıdır yarışları.

Haqqında

Axal-təkə Türkmənistanın rəmzinə çevrilmiş at cinsidir. Hər il aprelin son bazar günü ölkədə At bayramı qeyd olunur; bayram günlərində, başda Aşqabad olmaqla, cıdır meydanlarında yarışlar keçirilir.

Yarışlar mövsümlərlə keçirilir: payız at yarışı mövsümü ənənəvi olaraq Aşqabadda və ölkənin vilayətlərində təşkil olunur. 2023-cü ilin sentyabrında mövsümün açılışında Aşqabad atçılıq-idman kompleksində yeddi yarış keçirilib; əlliyə yaxın at 1400, 1600, 2000 və 2200 metr məsafələrdə yarışıb, 2200 metrdə ən yaxşı nəticə 2 dəqiqə 47 saniyə olub.

Tarix

2023-cü ildə UNESCO «Axal-təkə atçılıq sənəti və atları bəzəmə ənənələri»ni Türkmənistanın təqdimatı ilə Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edib. UNESCO-nun təsvirinə görə, axal-təkə indiki Türkmənistan ərazisində yaranmış cinsdir: iri, ağıllı, çevik, güclü, tükü parıldayan və çox dözümlü atdır.

Bu atın ətrafında çoxlu adət var: ata ad qoyma mərasimi, at gözəlliyi müsabiqələri, cıdır və atüstü oyunlar. Toyda bəy gəlini bəzədilmiş axal-təkə atında aparır; atın bəzəklərini — zinət və toxuma lentləri — əsasən qadınlar düzəldir və bu bacarığı nəsildən-nəslə ötürürlər. Gənc atçılar ata baxmağı, onu yemləməyi, sonra isə minməyi və öyrətməyi ustanın yanında öyrənir; bilik ali məktəblərdə və atçılıq mərkəzlərində də verilir.

Xalqlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Mənbələr

  1. Türkmənistanda At bayramı — İstiklal
  2. Şəkil: Kerri-Jo Stewart, CC BY 2.0 — Wikimedia Commons (Axal vilayətinin cıdır meydanı, 2011)
  3. Конные скачки стартовали в Туркменистане — «Туркменистан: Золотой век», 04.09.2023
  4. Art of Akhal-Teke horse breeding and traditions of horses' decoration — UNESCO Intangible Cultural Heritage, 2023