Cigitovka / İgidlik nümayişləri

Çapan atın üstündə akrobatik hərəkətlər və igidlik nümayişi.

Haqqında

Cigitovka çapan atın üstündə göstərilən cəldlik və igidlik hərəkətləridir. «Cigit» (igid) türk mənşəli sözdür: Qafqazda və Orta Asiyada mahir və cəsur atlıya, ümumən igid adama belə deyilir. Cigitovka Qafqaz, Orta Asiya və Qazaxıstan xalqları, həmçinin kazaklar arasında geniş yayılıb.

Atlı çapa-çapa yəhərin üstünə iki ayağı ilə qalxır, ayaq üstə dayanıb atəş açır, atın qarnının altında gizlənir, yerdən xırda əşyalar götürür. Belə çıxışlar üçün 300–400 metrlik cıdır ayrılır; atın büdrəməsi, dayanması və ya atlının yıxılması məğlubiyyət sayılır.

Rusiya imperiyasında və SSRİ-də cigitovka süvari qoşunların təlimində istifadə olunub; XIX əsrin əvvəlindən sirkdə və at yarışlarında göstərilir. 2016-cı ildə Rusiyada rəsmi idman növü kimi tanınıb.

Türk xalqlarında bu sənətin öz adları var. Qazaxlarda «kümis alu» çapan atın üstündən yerdəki sikkəni götürməkdir; K. Amanjol onu cigitovka adlandırır və oxşarını özbəklərdə «tenge ilu», qırğızlarda «tıyın enmey» kimi göstərir. Qırğızlarda at üstündə göstərilən hərəkətlərə «at üstündö oynoo», onun ustasına «at oyunçu» deyilir. Azərbaycanda Qarabağın «Baharbənd» oyununda atlılar çapa-çapa papağını, qılıncını, kəmərini, xəncərini yerə atır, sonra atı geri döndərib onları bir-bir yerdən qaldırırlar. Türkmənistanda cigitovkanı «Galkynyş» atçılıq qrupu göstərir. R. Məmmədovun yazdığına görə, Azərbaycanda at üstündə belə hünər göstərən ustaya atcanbazı, əsbəndaz, əsbran, minici və ya cündi deyilirdi: o, çapan atın belinə sıçrayır, atın qarnının və boğazının altından keçir, ayaq üstə dayanır, əyilib yerdən əşya götürür, at belində qılınc və xəncərlə hünər göstərirdi.

Xalqlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Cigitovka / İgidlik nümayişləri

Haqqında

Xalqlar

Mənbələr