Karakucak Güləşi

Anadoluda yağsız, ayaq üstə aparılan qədim türk güləşi.

Haqqında

Karakucak yağ sürtmədən, ayaq üstə aparılan ənənəvi türk güləşidir. Güləşçi rəqibini kürəyi yerə dəyəcək şəkildə yıxmağa çalışır. Ona «quru güləş», «xırman güləşi» və «Anadolu güləşi» də deyilir.

Kökləri Orta Asiya türklərinin bədən tərbiyəsi və döyüşə hazırlıq ənənəsinə gedir; köçlərlə Anadoluya yayılıb. Güləşçilər «pırpıt» adlanan, dizdən bir az aşağı çatan xüsusi şalvar geyinir və ayaqyalın güləşirlər.

Karakucak daha çox yağlı güləş ənənəsi olmayan bölgələrdə — Amasya, Tokat, Çorum, Sivas, Ərzincan, Ərzurum, Samsun, Yozqat və Kahramanmaraşda — toy, bayram və yarmarkalarda keçirilir. Türkiyədə onu Ənənəvi Güləşlər Federasiyası yaşadır.

Tarix

E. Artunun yazdığına görə, karakucak ən çox toylarda keçirilirdi: «güləşsiz, çalğısız toy toy sayılmazdı». Güləş gəlin ata evindən gətiriləndən sonra başlayır, varlı evlərdə cümə axşamı başlanan toy və güləş cümə günü də davam edirdi. Toylardan başqa, məhəllələrdə «cümə güləşləri» də keçirilirdi; onlara «meydançı» nəzarət edirdi.

Tanınmış pəhləvanların keçi qılından toxunmuş şalvarı olurdu: o, yağlı güləşçilərin dəri kispetindən möhkəm idi. Qaliblərə dəvə, qoç, parça və cehizlik dəsmal verilirdi; parça və paltar hədiyyələri «askı» adlanan dirəkdən asılır və hamının görəcəyi yerə sancılırdı. Görüş dua ilə başlayır: Çuxurovada və Anadoluda bu sözləri «salavatçı» deyir, yağlı güləşdə isə cazgır.

Qaydaların xülasəsi

Ənənəvi olaraq güləşçilər dörd boya bölünür: ön ayaq, ayaq, orta və baş. Xalça üzərində keçirilən yarışlarda görüş altı dəqiqə çəkir; bərabərlikdə üç dəqiqə əlavə vaxt verilir.

Türkiyə Ənənəvi Güləşlər Federasiyasının 2023-cü il təlimatına görə, gənclər və böyüklər doqquz çəki dərəcəsində — 50–55 kiloqramdan 90 kiloqrama qədər və ağır çəkidə («baş») — güləşir. Görüş 8 dəqiqə, ağır çəkidə 10 dəqiqə çəkir; bərabərlikdə əlavə vaxtda ilk xalı alan — «qızıl xal» — qalib gəlir. Yeniyetmələrdə görüş 6, uşaqlarda 4 dəqiqədir. Yarışda davulçu və zurnaçı olmalıdır; cazgır güləşçiləri mani deyərək tamaşaçılara təqdim edir. «Güləş ağası» açıq hərrac yolu ilə seçilir: ən yüksək məbləği verən növbəti ilin ağası olur.

Xalqlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Mənbələr

  1. Türkiyə Ənənəvi İdman Federasiyası — Vikipediya
  2. Karakucak güreşi — Vikipediya (türkcə)
  3. Karakucak Güreşi — KÜRE Ensiklopediyası
  4. Şəkil: Ebmastr, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons (karakucak finalından əvvəl, tarixi foto)
  5. E. Artun, Çukurova'da Salâvatçılık Geleneği ve Âşıkların Pehlivan Salâvatlamaları — Erdem (Atatürk Kültür Merkezi dergisi)
  6. Karakucak Güreşi Müsabaka Talimatı (14.04.2023) — Türkiye Geleneksel Güreşler Federasyonu, md. 19–21, 28