Kuraş
Özbəklərin ayaq üstə aparılan qədim güləşi.
Xalqlarda adları
- kuraş (Özbəklər)
- qurash (Qaraqalpaqlar)
Haqqında
Kuraş Orta Asiyanın, ilk növbədə özbəklərin ənənəvi güləşidir. Güləş yalnız ayaq üstə aparılır: məqsəd rəqibi ayaqdan salıb yerə atmaqdır. Şalvardan və ayaqdan tutmaq olmaz. «Kuraş» sözü qədim türk dilindəki «küreş» sözündən gəlir; qaraqalpaqlar ona quraş deyir.
Beynəlxalq Kuraş Assosiasiyası 6 sentyabr 1998-ci ildə Daşkənddə, 28 ölkənin nümayəndələrinin iştirakı ilə yaradılıb və 1999-cu ildən çempionatlar keçirir. Kuraş 2018-ci ildə Cakarta və Palembanqda keçirilən Asiya Oyunlarının proqramına ilk dəfə daxil olub.
Tarix
Euronews-un yazdığına görə, kuraş indiki Özbəkistan ərazisində ən azı 3500 il əvvəl yaranıb; ondan bir çox qədim ədəbi və tarixi mənbə bəhs edir, güləş bayram və şənliklərdə göstərilirdi.
Kuraşı müasir idmana çevirən Komil Yusupovdur — sambo və cüdo üzrə beynəlxalq dərəcəli idman ustası. O, səhhətinə görə 1980-ci il Moskva Olimpiadasında çıxış edə bilmədi və sonra özünü kuraşın qaydalarını yazmağa həsr etdi: çəki dərəcələrini müəyyən etdi, on dörd özbək sözünə əsaslanan terminologiya, geyim və hakimlik qaydaları hazırladı.
1992-ci ildə Özbəkistan Prezidentinin mükafatı uğrunda ilk beynəlxalq kuraş turniri keçirildi. 6 sentyabr 1998-ci ildə Daşkənddə 28 ölkənin komandalarının qatıldığı beynəlxalq konqres beynəlxalq təşkilatı yaratdı və rəsmi beynəlxalq qaydaları təsdiqlədi. O vaxtdan beş qitədə kuraş konfederasiyaları açılıb, 136 milli federasiya qurulub. 2003-cü ildə kuraş Asiya idman növü kimi tanınıb.
Qaydaların xülasəsi
Qiymətlər üç cürdür. «Halal» ən yüksək qiymətdir: rəqibini tam nəzarətlə, güclə və sürətlə kürəyi üstə atan güləşçi görüşü dərhal qazanır. «Yonboş» halala yaxın atışa verilir; iki yonboş bir halala bərabərdir. «Çala» ən kiçik qiymətdir və neçə dənə olsa da, yonboşa çevrilmir.
Cəzalar üç pillədir: tanbeh, dakki və ğirrom; sonuncu görüşdən kənarlaşdırma deməkdir. Görüş üç dəqiqə çəkir.
Federasiyalar və yarışlar
Beynəlxalq federasiya 1998, dünya çempionatları, Asiya Oyunları.
Xalqlar
Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası
