Mas Güləşi

İki idmançının çubuq uğrunda güc və tarazlıq yarışı.

Xalqlarda adları

mas güreşi (Türkiyə türkləri)

Haqqında

Mas güləşi Yakutiyadan (Saxa) gələn ənənəvi idman növüdür. İki idmançı üz-üzə oturur, ayaqlarını aralarındakı taxtaya dirəyir və hakimin əmri ilə çubuğu öz tərəfinə çəkməyə çalışır.

İdmançı çubuğu rəqibin əlindən çıxardıqda və ya rəqibi taxtanın üstündən öz tərəfinə aşırdıqda raundu qazanır. Burada güc qədər tarazlıq, sürətli reaksiya və vaxtında qərar vermək də həlledicidir.

Görüş üç raunddan ibarətdir və iki raundda qalib gələn idmançı qələbə qazanır. Yarışlar hündürlüyü 0,8 metrdən çox olmayan 4 x 5 metrlik meydançada keçirilir.

Eyni tipli oyun başqa türk xalqlarında da var. Noğaylarda o, «taban-tires» («dabanla dirənmə») adlanır: iki nəfər üzbəüz oturur, dabanlarını köndələn qoyulmuş taxtaya dirəyir və çubuğu dartır. Oyun Dağıstanın və Qaraçay-Çərkəzin noğay kəndlərində bayram və festivallarda keçirilir; keçmişdə rəqiblər bir əllə çubuğu dartıb, o biri əllə bir-birinə qamçı vururdular. Kataloqda taban-tiresin ayrıca səhifəsi var.

Tarix

Mas güləşi saxaların ənənəvi çubuq dartma yarışından — «mas tardıhıı»dan yaranıb. N. Şkurko və həmmüəlliflərin yazdığına görə, onu müasir idman növünə Olimpiya güləşçisi Roman Dmitriyev çevirib. 2011-ci ildə Beynəlxalq Mas Güləşi Federasiyası yaradılıb; bu gün o, 40 ölkənin federasiyalarını birləşdirir.

Qaydaların xülasəsi

Rusiya İdman Nazirliyinin 2020-ci ildə təsdiqlədiyi qaydalara görə, çubuq — «mas» — tozağacından və ya başqa bərk ağacdan yonulur: uzunluğu 40–50 santimetr, diametri 34 millimetrdir. İdmançıların ayaqlarını dirədiyi taxtanın iç uzunluğu iki metr, hündürlüyü 24 santimetr, qalınlığı 4–6 santimetrdir.

Görüş üçə qədər raunddan ibarətdir və iki raund udana qədər davam edir. Bir raund ən çox iki dəqiqə çəkir, raundlar arasında ən çox bir dəqiqə fasilə verilir. Raundu çubuğu rəqibin əlindən çıxaran və ya rəqibi taxtanın üstündən öz tərəfinə çəkən idmançı udur; rəqib qaydanı pozanda və ya ikinci xəbərdarlığı alanda da raund ona yazılır. Hakimin əmrindən əvvəl dartmaq, rəqibin əlindən tutmaq, gövdə və ya başla dayaq taxtasına toxunmaq olmaz.

Federasiyalar və yarışlar

Beynəlxalq federasiya, dünya çempionatları. Rusiya idman növləri reyestrindədir.

Xalqlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası