Altay küreşi

Altayların milli güləşi.

Xalqlarda adları

Haqqında

Küreş altayların milli güləşidir. Keçmişdə güləşçilər gündəlik paltarda — yumşaq dəri ayaqqabı, şalvar və köynəkdə güləşirdilər; bu gün onlar parça qurşaq bağlayır və güləş üçün tikilmiş milli idman geyimində çıxırlar.

Küreş altay xalqının regionlararası «El-Oyın» bayramında keçirilən milli idman növlərindən biridir. Turnirlərdə çəki dərəcələri ilə yanaşı, çəki nəzərə alınmayan mütləq birincilik də keçirilir.

Tarix

N. Yekeyevin yazdığına görə, altayların baxışında küreş təkcə oyun və yarış deyil, həm də sənətdir; istedadlı güləşçilər həmişə hörmət görüb. Güləş qəhrəmanlıq dastanlarında geniş əks olunub: «Altın-Bize», «Maaday-Qara» və başqa dastanlarda igidlər düşmən pəhləvanlarını güləşdə məğlub edirlər. Yalnız kişilər, cüt-cüt güləşirdi: razılaşmaya görə ya belə qədər soyunub rəqibin tutduğu qurşağı bağlayır, ya da paltarda qalırdılar. Çəki bölgüsü yox idi; hamıya qalib gələn və ya ən çox görüş udan birinci sayılırdı.

XX əsrə qədər güləşin bir neçə növü gəlib çatıb: qurşaqla güləşin növləri, kürkdə güləş («tyenq tartış»), belə qədər çılpaq güləş («koldomoş»), tərlik üstündə güləş («tokumda küreş») və sərbəst güləş («tyayım küreş»). Altay güləşini ilk dəfə yunan-Roma güləşi üzrə idman ustası və məşqçi M. K. Kalanakov sistemləşdirib təsvir edib (1980).

Xalqlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Mənbələr

  1. Алтай куреш (борьба) — «Алтай-тур»
  2. Эл-Ойын украсят скачки и борьба на чубарых лошадях — «Новости Горного Алтая»
  3. Н. Екеев, Традиционные спортивные игры алтайцев (общая характеристика) — Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları, Bişkek, 2015, s. 229–233
  4. İllüstrasiya: süni intellektlə hazırlanıb, Komitə təqdim edib