Avdarısuv
Noğayların at üstündə güləşi: iki atlı yəhərsiz ata minib bir-birini yerə salmağa çalışır.
Xalqlarda adları
- авдарысув (Noğaylar)
Haqqında
Avdarısuv (noğayca «авдарысув») noğayların at üstündə güləşidir: iki atlı yəhərsiz ata minir və bir-birini atdan yerə salmağa çalışır. Bu gün o, əsasən Dağıstanın Noğay rayonunda, Terekli-Mektəb yaxınlığında çöldə keçirilən bayramlarda yaşayır. At üstündə güləş qazaxlarda «audarıspak», qırğızlarda «er eniş» adı ilə tanınır.
2021-ci il mayın 29-da Terekli-Mektəbdə keçirilən köçəri mədəniyyəti etnofestivalında avdarısuv bayramın zirvəsi olub. İ. Abakarov yazır ki, bu, cəsurlar üçün yarışdır: nə meydança hasarı var, nə qoruyucu ləvazimat — «yalnız sən və atın»; öz xalqının arasında qalib gələn isə aulunda qəhrəman kimi qarşılanır. N. Tereklinskinin 2022-ci ildə dərc olunmuş reportajına görə, bayrama noğaylar ölkənin hər yerindən at yürüşü ilə gəlir; ən uzun yolu — 440 kilometri — Qaraçay-Çərkəzdən gələn atlılar keçib.
Qaydaların xülasəsi
N. Tereklinskinin təsvirinə görə, rəqiblər alçaqboy atlara yəhərsiz minir; yarışa çıxanlar ayaqqabılarını çıxarır və şalvarlarını çırmayır. Əllər boş qalmalıdır, ona görə biri cilovu dişində saxlayır, o biri qamçını tutur. Atı qamçı ilə qovmaq olmaz: atlılar dabanla atın böyrünə vurub onu rəqibə yaxınlaşdırır ki, əllə çatmaq mümkün olsun.
Hakim yeni iştirakçılara iki əsas qaydanı xatırladır: rəqibin atının cilovunu dartmaq olmaz, rəqibi yalnız arxadan qucaqlamaq olar. Rəqibini yerə salan qalib gəlir; qalibi hakim müəyyən edir. Yarış təhlükəlidir: iştirakçılar əvvəlcədən yazılı surətdə təsdiq edirlər ki, həyat və sağlamlıqlarına görə məsuliyyəti təşkilatçılar daşımır.
Xalqlar
Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası