Jılanaç çabış

Döyüş sənəti.

Haqqında

Jılanaç çabış («çılpaq vuruşma») qırğızların atüstü sərt döyüş oyunudur. M. Türkmənin təsvirinə görə (2019), atlılar başlarına qalın keçə papaq, ayaqlarına təkə dərisindən şalvar və qalın çəkmə geyinir, qurşaqdan yuxarı çılpaq olurdular və köhnə göndən hazırlanmış xüsusi qamçılarla bir-birini vururdular.

Oyun çox sərt və təhlükəli sayılırdı: 1899-cu ildə onu Oşda izləyən şahid ilk zərbədən atlının kürəyindən qan çıxdığını yazıb. Tədqiqatçıya görə, oyun 1970-ci ilə qədər oynanılıb.

K. K. Yudaxinin qırğızca-rusca lüğətində (1965) «jılanaç çabış» tarixi söz kimi verilir: qurşağa qədər soyunmuş iki atlının bir-birinin çılpaq bədəninə qamçı ilə vurmağa çalışdığı yarış. Lüğətin başqa yerində o, feodal əyanların əyləncəsi kimi izah olunur: «mükafat»ı daha dözümlü çıxan alırdı. Lüğətə görə, bu söz qırğız dilinin şimal ləhcəsinə aiddir.

Xalqlar

• Qırğızlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Mənbələr

1. Namazov, 2020 — qədim türk döyüş sənətlərinin cədvəli (World Alpagut Federation)
2. M. Türkmen, Anadolu'da Unutulmuş Bir Geleneksel Oyun: Atlı Tura — Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 12(67), 2019, s. 1109, 1113
3. Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары / Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları — Qırğızıstan-Türkiyə «Manas» Universiteti, Bişkek, 2015 (simpozium materialları)
4. Ф. А. Фиельструп, Из обрядовой жизни киргизов начала XX века: состязания и игры во время аша — «Кыргызстан тарыхы» (AKIpress), 27.09.2016
5. İllüstrasiya: süni intellektlə hazırlanıb, Komitə təqdim edib