Ordo
Aşıqları meydandan vurub çıxarmaq üzrə qırğız oyunu.
Haqqında
Ordo qırğızların ən yayılmış oyunlarından biridir və qədim çağlardan bu günə qədər yaşayıb. Meydanın ortasına ən vacib aşıq — «xan» qoyulur, onun ətrafına isə qala kimi başqa aşıqlar düzülür. Oyunçuların məqsədi aşıqları sərrast zərbə ilə meydandan vurub çıxarmaqdır. Ordo Dünya Köçəri Oyunlarının proqramındadır.
Tarix
Oyunun adı xanın və ya tayfa başçısının qərargahını bildirən «ordo» sözü ilə bağlıdır. T. Arzıbayev yazır ki, oyun böyük yığıncaqlarda, çoxlu adamın iştirakı ilə oynanıldığı üçün ona «yığıncaq oyunu» da deyilib. Folklorçu M. Mamırova görə, ordo «Manas» dastanı ilə eyni dövrdə formalaşıb.
Oyun iki dəstə arasında oynanılır. Dairənin ortasındakı «xan» mərkəzdə möhkəmlənmiş hökmdarı, ətrafındakı aşıqlar onun adamlarını təmsil edir: dəstələr nə qədər aşıq vurub çıxarsa da, «xan»ı çıxarmayınca qalib gəlmir. J. Abdiyevanın yazdığına görə, «Manas»da Manas həm uşaqlıqda, həm də qırx çorası ilə ordo oynayır; tədqiqatçılar oyunu döyüşə hazırlıq kimi yaranmış ağıl oyunu sayırlar.
Qaydaların xülasəsi
B. Taşımbetovun verdiyi qaydalara görə, diametri 14 metr olan dairə cızılır, ondan bir metr kənarda ikinci xətt çəkilir; növbəsini gözləyən oyunçular həmin xəttin arxasında dayanır. Dairənin ortasına «xan» və onunla birlikdə üç aşıq qoyulur, ətrafına isə hər oyunçu üçün beş aşıq düzülür. Komandada altıdan ona qədər oyunçu olur; oyun iki saat davam edir.
Oyunu hansı komandanın başlayacağı püşklə — iki aşıq atmaqla müəyyən edilir. Aşıqlar «tompoy» adlanan vurucu aşıqla vurulur; hər oyunçu üç dəfə atır, aşığı dairədən çıxaran isə səhv edənə qədər davam edir. Oyunu hakim və iki komandanın başçıları idarə edir; nəticə xətdən kənara vurulub çıxarılan aşıqların sayına görə müəyyən olunur.
Xalqlar
Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası