Kol sanat

Uyğurların əl-ayaq zərbələrinə, boğma və ağrıdıcı fəndlərə əsaslanan döyüş sistemi.

Haqqında

Kol sanat (rusdilli mənbələrdə «kulsinat») uyğurların döyüş sistemidir: müasir döyüş sənətləri aləmində az tanınan, hücum və müdafiə üçün tətbiqi sistemdir və Orta Asiyada, Sincanda qədimdən yaşadığı deyilir. Əsasını əl və ayaqla zərbələr, boğma və ağrıdıcı fəndlər təşkil edir; sistem yeddi əsas hərəkətdən və onlardan qurulan 49 fənd bağlamasından ibarətdir.

Ənənəni qoruyan nəsil kimi qədim uyğur nəsli Çay Fu Şan göstərilir. Rəvayətə görə, bu sistemdən Əmir Teymurun şəxsi mühafizəsi istifadə edib.

S. Seydexanovun yazdığına görə, rusdilli «kulsinat» adı «kul sanatı» — «əl sənəti» sözünün dəyişmiş formasıdır. Sistem yeddi rəqəmi üzərində qurulub: yeddi əsas hərəkət, onlardan yaranan 49 bağlama və yeddi prinsip — üçü «yer», üçü «göy», biri isə onları tarazlayan orta prinsip. Şagird sərtliklə yumşaqlığı, dayanıqlıqla çevikliyi, axıcılıqla qəfilliyi tarazlamağı öyrənir. Müəllifi göstərilməyən bir rusdilli təsvirdə yeddi üslubun adı da verilir: «Qoç» — sərt zərbələr və bloklar, «Xoruz» — qamçı kimi zərbələr və məsafədə iş, «İlan» — tutuşlar və boğmalar, «Qartal», «Qadın», «Satan» və mərkəzdə duran «Budda».

Tarix

Kol sanat haqqında məlumat azdır və əsasən populyar yazılara söykənir. Rəvayətə görə, XIV əsrdə Əmir Teymurun altmış nəfərlik şəxsi mühafizəsi bu sistemlə onu üç minlik qoşunun mühasirəsindən çıxarıb; S. Seydexanov özü qeyd edir ki, salnaməçilər bunu şişirdə bilərdilər.

Müəllifi göstərilməyən rusdilli təsvirə görə, sənəti Çinin şimalında yaşamış Çay Fu Şan nəsli qoruyub; nəslin son nümayəndəsi onu oğulluğu Aboya ötürüb. Abonun şagirdi Mixail Arşavskidir: o, 1993-cü ildə sanda qaydaları ilə İsrail çempionatını 80 kiloqrama qədər çəkidə qazanıb — bu, məktəbin yarışlarda yeganə çıxışı sayılır. Təsvirə görə, kol sanat bu gün İsraildə və Sankt-Peterburqda öyrədilir.

S. Seydexanov bir ehtimalı da xatırladır: sambonun banilərindən Anatoli Xarlampiyev Türküstan səfərlərində kol sanatın zərbə texnikası ilə tanış ola bilərdi. Müəllif bunu fakt kimi yox, versiya kimi verir.

Kol sanat «Sir sanat» adlı ailə təlimi ilə bağlıdır. Sənətin qoruyucusu kimi adı çəkilən Abo Qüdsdə yaşayan Aleksandr Akilovdur; şagirdləri onu «müəllim Abo» çağırır. «Патрон» jurnalı 2005-ci ildə kulsinatı sırsanat təliminin tərkib hissəsi adlandırıb, Mixail Arşavski isə Sankt-Peterburqda dərslərini «Sırsanat döyüş sistemi» adı ilə keçirib. Sir sanat haqqında ayrıca səhifədə yazılıb.

Xalqlar

Uyğurlar

Araşdırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepsiyası

Kol sanat

Haqqında

Tarix

Xalqlar

Mənbələr