Atlı Cirit

Atlıların birbirine ucu küt ağaç cirit attığı eski Türk takım oyunu.

Halklardaki adları

cirit (Türkiye Türkleri)

Hakkında

Atlı cirit, iki takımın at üstünde oynadığı geleneksel Türk oyunudur: atlılar rakip takımın oyuncularına ucu küt ağaç cirit atar. "Cirit" sözcüğü Arapça kökenlidir ve "hurma ağacının soyulmuş dalı" anlamına gelir.

Türkiye Geleneksel Atlı Spor Dalları Federasyonu'nun bilgisine göre atlı cirit Hunlardan beri oynanmaktadır; Selçuklu ve Osmanlı devletlerinde hükümdarlar da halk da onu severek oynamıştır. Bugün oyun özellikle Erzurum, Bayburt, Kars ve Uşak yörelerinde yaşamaktadır.

Tarihçe

Cirit çoğu zaman saraylarda, hükümdarların önünde ve ordu büyüklerinin katılımıyla oynanırdı. Takımlar savaşta olduğu gibi saf tutardı: beş kişilik takıma "bölük", yedi kişilik takıma "alay", başındaki oyuncuya da "kolbaşı" denirdi.

Cirit, geçen yüzyıla kadar Orta Asya'da, Azerbaycan'da ve Anadolu'da en çok oynanan oyunlardandı. Oyun tehlikeliydi ve ölümler oluyordu; bu yüzden 1826'da Osmanlı padişahı II. Mahmud tarafından yasaklandı. Sonraları cirit bir spor oyunu olarak yeniden yayıldı; bugün Erzurum, Bayburt, Sivas, Tokat ve Söğüt yörelerinde yarışmalar yapılmaktadır.

Kuralların özeti

Müsabakaya her takım yedi at ve yedi oyuncuyla başlar; oyuncu sayısı beşin altına düşen takım hükmen mağlup sayılır. Cirit 100 santimetre uzunluğunda ahşap bir değnektir, kalın ucu lastikle kaplanır.

Oyuncu ileri atılıp ciridini rakibe atar ve kendi sırasına döner; rakip ise onu kovalayıp kendi ciridini atar. Ciridi rakibe isabet ettiren oyuncu puan kazanır; atılan ciridi havada tutmak da puan getirir. Rakibinin önünü kesip vurma imkânı varken onu bağışlayan oyuncu da puan alır.

Federasyonlar ve yarışmalar

Türkiye Geleneksel Atlı Sporlar Federasyonu (2022).

Halklar

Türkiye Türkleri

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti