Spor dalları

Türk dünyasının spor dalları, dövüş sanatları ve halk oyunları kataloğu: modern ve kadim dallar, halklara göre.

Dövüş sporları (42)

Aba güreşi — Hatay ve Gaziantep'te "aba" denilen kalın üstlükle yapılan güreş.
Alış / Aliş — Rakiplerin birbirinin kuşağından tutarak güreştiği eski Türk güreşi.
Alpagut — Turan, yani Büyük Bozkır kültürüne dayanan modern bir dövüş sanatı.
Altay küreşi — Altayların millî güreşi.
Bağatur — Türkiye'de kurulmuş modern Türk mücadele sanatı.
Baranta — Macarların geleneksel dövüş sanatı.
Başkoruma — Yaya dövüş oyunu.
Bayrak güreşi — Kahramanmaraş düğünlerinde bayrak için yapılan geleneksel güreş.
Beybars — Tataristan'da kurulmuş modern dövüş sanatı.
Bolbon kuraş — Kırgız pehlivanlarının — "balban"ların — güreşi; "Manas" destanında adı geçer.
Cılanaç çabış — Dövüş sanatı.
Değnek oyunu — Yaya dövüş oyunu.
Diredöyme — Yaya dövüş oyunu.
Gagavuz güreşi — Gagavuzlarda güreş at yarışlarıyla birlikte yapılır.
Hakas küresi — Hakasların millî güreşi.
Halbas hara — Sahaların (Yakutların) ip üstünde oynanan eski denge oyunu.
Hapsagay — Tüm Rusya Spor Dalları Sicilinde yer alır.
Hara moriton ("kara atlılar") — Buryatların atlı dövüş sistemi: binicilik, kamçı ve kement, güreş ve yumruk dövüşü.
Hüreş — Tuvaların millî güreşi; Rusya spor dalları sicilinde yer alır.
Jekpe-jek — Kazakların teke tek dövüş geleneğine dayanan modern dövüş sporu.
Kara hüreş — Tuvaların göğüs göğüse dövüş türü; kaynakta küreş güreşiyle birlikte anılır.
Kara kaplan — Dövüş sanatı. Tataristan'da XX. yüzyılın sonunda kadim Tatar dövüş sanatı Kara Kaplan ve Alıpbar adlarıyla canlandırılmaya çalışıldı.
Karakucak Güreşi — Anadolu'da yağsız ve ayakta yapılan eski Türk güreşi.
Kazak küresi — Kazakların ayakta yapılan millî güreşi.
Kılıç kalkan — Dövüş oyunu.
Kırgıs üöreğe — Sahaların eski savaşçı eğitimi: erkek çocuğu küçük yaştan savaşa hazırlama geleneği ve “bootur” adının verilmesi.
Kırgız kuruşu — Kırgızların millî güreşi.
Kol sanat — Uygurların el ve ayak vuruşlarına, boğma ve acı veren tekniklere dayanan dövüş sistemi.
Kuraş — Özbeklerin ayakta yapılan eski güreşi.
Matrak — Dövüş oyunu; federasyonu vardır.
Özbek cang sanatı — Özbekistan'da kurulmuş modern dövüş sanatı.
Pehlivan güreşi — Azerbaycan'ın zurna ve davul eşliğinde yapılan millî güreşi.
Şalvar güreşi — Güreşçilerin şalvar giyip yağsız ve ayakta güreştiği Kahramanmaraş güreşi.
Sanguçi — Türkiye'de kurulmuş modern Türk mücadele sanatı.
Sayokan — Nihat Yiğit'in 1999'da kurduğu Türk savunma sistemi.
Sinsimak — Buryatya'da bugün de çalışılan bir dövüş sanatı okulu.
Sır sanat — Türk dövüş kültürüne bağlanan, bir Uygur ustadan geçtiği söylenen aile öğretisi: felsefe, hekimlik ve hassas noktalara vuruş üzerine kurulu dövüş sanatı.
Taz süzüş — Kırgızların aş eğlencesi: keller koşarak alın alına tokuşurdu.
Türkmen göreşi — Türkmenlerin millî güreşi.
Yağlı Güreş — Pehlivanların vücutlarını yağlayarak güreştiği eski Türk güreşi.
Yakalaşma — Yakadan tutarak yapılan Türkmen güreşi.
Yesüken (Türk kılıç sanatı) — Türkiye'de öğretilen Türk kılıç sanatı.

Güç sporları (10)

Gürz kaldırma ve kızgıntaş — Ağır gürzü kaldırarak yapılan güç denemesi — Osmanlı döneminde bir spor ve talim.
Gürz ve topuz oyunları — Silahla güç ve beceri yarışması.
Halat çekme — İki takımın halatı kendi tarafına çektiği eski güç yarışı.
Kılıı, ıstanga, kuobah — Atletizm. Tüm Rusya Spor Dalları Sicilinde yer alır.
Ködürge taş / Hapçan tas — Altayların ve Hakasların taş kaldırma yarışması.
Lobut atma — Tahta sopayı uzağa veya hedefe atmak.
Mas Güreşi — İki sporcunun bir sopa için güç ve denge yarışı.
Taban-tires — Nogayların oturup topuklarını tahtaya dayayarak çubuk çektiği eski güç oyunu.
Tokpok çaçarı — Altayların ağaç gürzü uzağa atma yarışı.
Zurhane unsurları — Pehlivanların ağır aletlerle sergilediği güç oyunları ve güreş.

Zekâ ve halk oyunları (25)

Aşık Oyunu / Şagay — Koyunun aşık kemiğiyle oynanan eski halk oyunu.
Çalağan çardağı, çarpapak — Azerbaycan'ın millî spor oyunları arasında adı geçen iki oyun.
Çelik çomak — Uzun değnekle kısa değneğe vurup onu uzağa atma oyunu.
Dalba — Avcı kuşu yemle çağırma üzerine Kırgız yarışması.
Dama — Kareli tahtada taşlarla oynanan zekâ oyunu.
Davaz — Yüksek ipte yürüme. 1953'ten beri Çin'in ulusal azınlık oyunlarında yer alır.
Dede boyu — Azerbaycan çocuklarının top oyunu.
Deve güreşi — Erkek develerin güreştirildiği Ege yöresi şenliği.
Han-biy, koçhar, tohana — Karaçay-Malkarların aşık kemiği oyunları.
Karabtep / Çiledi — Topu yere düşürmeden sağ ve sol ayakla sırayla sektirme oyunu.
Mangala — Türkiye'de kuyulu tahta üzerinde taşlarla oynanan geleneksel zekâ oyunu.
Mayir topu — Hokeye benzer bir oyun (Hotan). 2021'den beri Çin'in miras listesinde.
Mere — Kuyularda küçük taşlarla oynanan Azerbaycan halk oyunu.
On iki taş — On iki taşla oynanan Anadolu strateji oyunu.
Ordo — Aşıkları alandan vurup çıkarma üzerine Kırgız oyunu.
Sabantuy yarışmaları — Çuval yarışı, direğe tırmanma, çuval dövüşü, çömlek kırma (çölmek vatu), kaşıkta yumurta yarışı, katıkta para bulma.
Şatra (Altay satrancı) — 1960'ta yeniden canlandırıldı.
Sini zarf, muncuk — Kerkük Türkmenlerinin halk oyunları.
Tavla — İki kişinin zar atıp pulları tahtada yürüttüğü eski masa oyunu.
Tepük — XI. yüzyıl, Kaşgarlı Mahmud: keçi kılına sarılı kurşun top ayakla vurulurdu.
Toguz Korgool — Kırgızların ve Kazakların taşlarla oynadığı eski zekâ ve strateji oyunu.
Tomak — Top ve sopa oyunu.
Topaldıkaç — İki takımın topa sopayla vurarak oynadığı Azerbaycan çocuk oyunu.
Türk daması — Taşların ileri ve yana yürüdüğü, 64 kareli tahtada oynanan Türk daması.
Yağlığa tovusmak — Asılı yağlığa (mendile) sıçrama.

Atlı sporlar (31)

Ahal-Teke at yarışları — Türkmenistan'da Ahal Teke atlarının koşuları.
Atlı Cirit — Atlıların birbirine ucu küt ağaç cirit attığı eski Türk takım oyunu.
Atlı güç sınavı — Dörtnala giderken yerden koyun kaldırma.
Atlı kızak ve geleneksel kızak — Kar ve buz üzerinde kızak yarışmaları.
Atlı Okçuluk — Dörtnala giden atın üstünden hedefe ok atma sanatı ve yarışması.
Atlı tura — Atlıların örme urganla — "tura" ile — birbirine vurduğu, Anadolu'da unutulmuş bir düğün oyunu.
Avdarısuv — Nogayların at üstünde güreşi: iki atlı eyersiz ata binip birbirini yere düşürmeye çalışır.
Baharbend — Dörtnala giden atın üstünde eşyaları atıp yeniden toplama hüneri; Karabağ oyunu.
Bayga — Türk halklarının uzun mesafeli eski at yarışı.
Binicilik becerileri — At üstünde binicilik hünerinin gösterisi.
Büyük Kurultay (Bugac) — Her yıl ağustosta düzenlenen festival: at yarışları, atlı güreş, kökbörü.
Cambı atmay — Dörtnala giden attan asılı gümüş külçenin ipini vurmak.
Cigitovka / Yiğitlik gösterileri — Dörtnala giden atın üstünde akrobatik hareketler ve yiğitlik gösterisi.
Cıdır (at yarışı) — Nevruz'da ve halk şenliklerinde yapılan at koşusu.
Çoban oyunu — At üstünde çoban değneğiyle bez topu rakibin kalesine götürme oyunu.
Çöğen — Karabağ atlarıyla oynanan kadim bir takım oyunu.
Desmal oyunu — At koştururken yerdeki mendili alma yarışı — Karabağ Terekemelerinin atlı oyunu.
Emdik üredış — Eğitilmemiş atı uysallaştırma yarışması.
Er Eniş — İki güreşçinin at üstünde tutuştuğu eski göçebe güreşi.
Er sayış — At üstünde mızrak dövüşü.
Kassai atlı okçuluk sistemi — Macar Lajos Kassai'nin kurduğu atlı okçuluk sistemi.
Keçipapak — At üstünde keçi derisinden topu ağaca asılı çemberden geçirmeye dayanan takım oyunu.
Kız kovu — At üstünde delikanlının kızı, kızın da delikanlıyı kovaladığı eski oyun.
Kızbörü — Kökbörünün düğünde oynanan biçimi: gelin oğlağı alıp atla kaçar, damat tarafı onu kovalar.
Kökbörü — İki atlı takım arasında oynanan kadim bir Türk oyunu.
Papakaldıkaç — Atlıların birbirinin papağını almaya çalıştığı eski Azerbaycan oyunu.
Sür-papak — At üstünde papağı çembere atmak için iki takımın oynadığı oyun.
Teñge ilu — Dörtnala giden attan yerdeki parayı alma. Kazakistan'ın ulusal spor sicilinde yer alır.
Tımak urıp cığu — Gözler bağlıyken şapka devirme.
Yaylık — Atlıların ipek bir yaylık için yarıştığı eski oyun.
Yorga Yarışı — Rahvan yürüyüşlü atların yarışı.

Okçuluk ve av (9)

Altınkabak — Dörtnala giden attan yüzüğün içinden ok geçirme yarışı.
Av kuşlarıyla kültürel gösteriler — Şahin, kartal ve diğer yırtıcı kuşları eğitip ava salma sanatı.
Dalla mendetii — Sahaların geleneksel yayla ok menzili uzaklığından atış oyunu; bugün Isıah Olonho bayramının yarışmasıdır.
Geleneksel okçuluk — Geleneksel yayla yaya olarak hedefe ve uzağa ok atma sanatı.
Kayak — Kadim Türklerde kayakla av ve yarış.
Kopuk / Piyale ve ok — At üstünden direğin tepesindeki altın tası veya piyaleyi okla vurma oyunu.
Salburun — Kırgızların kartal, tazı ve yayla yaptığı geleneksel av ve onun yarışmaları.
Taygan yarışı — Av köpeklerinin yarışı.
Tazı ile av — Tazılarla av — Kazakların ve Türkmenlerin eski av geleneği.

Spor dalları

Dövüş sporları (42)

Güç sporları (10)

Zekâ ve halk oyunları (25)

Atlı sporlar (31)

Okçuluk ve av (9)

Halklar