Kılıç kalkan

Dövüş oyunu.

Hakkında

Kılıç kalkan, kılıç ve kalkanla sergilenen bir Bursa halk oyunudur. Rivayete göre, Osman Gazi ve oğlu Orhan Gazi Bursa'yı kuşatırken askerlerin yaptığı kılıç kalkan gösterilerinden doğmuştur. Oyun müziksiz oynanır: ritmi, kılıçların ve kalkanların birbirine vurmasıyla çıkan ses verir.

Ekibi "kolbaşı" yönetir ve hareketlerin sırasını o belirler. Oyuncular keçe külah, gömlek, yelek, şalvar ve kuşak giyer — giysi Osmanlı asker kıyafetini andırır.

Tarihçe

TRT Haber'in yazdığına göre oyun, 1326'da Bursa'nın fethinden sonra askerlerin zaferi kılıç ve kalkanlarla doğaçlama figürler yaparak kutlamasından doğmuştur. 1900'lü yılların başında Mustafa Tahtakıran, İnebey Medresesi'ndeki beden eğitimi derslerinde oyunu öğretirken onu koreografiyle yeniden düzenlemiş ve oyun geniş çevrelerce tanınmıştır.

1956'da Tahtakıran Kılıç Kalkan Halk Oyunları Derneği kurulmuştur. Derneğin üyesi Şevket Şardağ 1956'dan beri — 2022'de 92 yaşındayken altmış altı yıldır — oyunu sergiliyordu.

Osmanlılarda kılıç kullanmak, savaşçı yetiştirmenin bir basamağıydı: çocuk dört-beş yaşından itibaren ata binmeyi ve güreşmeyi, yedi yaşından sonra ok atmayı, delikanlı olunca da kılıç kullanmayı ve gürz sallamayı öğrenir, böylece savaşa gidebilecek eğitimi tamamlardı.

Kılıç dövüşüne hazırlık için matrak oyunundan yararlanılırdı: iki rakip, üzeri deri kaplı, başı yuvarlakça kalın bir sopayla — "matrak"la — ve yuvarlak bir yastıkla vuruşurdu. Matrakçı Nasuh 1529'da ok, kılıç, kalkan, topuz, gönder ve at talimlerini kapsayan "Tuhfet el-Guzât" adlı eseri yazmıştır. Evliya Çelebi, Erzurum'da paşaların gürz, matrak ve kılıç oyunları oynadıklarını kaydeder.

M. Kapanşahin'in Osmanlı vakanüvislerine dayanarak yazdığına göre 1530 sünnet düğününde meydana yapma hisarlar getirilmiştir. Nasuh usta deri ve kâğıttan iki hisar yapmış, her birine yüzer er yerleştirmiştir: yüzlerinde siperlik, başlarında miğfer, bellerinde kılıç, yanlarında yay ve ok. Akşama yakın başlayan muharebe bütün gece sürmüş, iki tarafın askerleri bir saat kadar kılıç ve gönderle vuruşmuştur.

Vakanüvis, taarruz, müdafaa ve karşı taarruzun askerî bir kafayla düzenlendiğini, bunun eğlence olmanın yanında amelî bir harp oyunu sayıldığını yazar; padişah da ustanın hünerini takdir etmiştir.

Halklar

Türkiye Türkleri

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti

Kılıç kalkan

Hakkında

Tarihçe

Halklar

Kaynaklar