Ködürge taş / Hapçan tas

Altayların ve Hakasların taş kaldırma yarışması.

Halklardaki adları

xapçan tas (Hakaslar)

Hakkında

Ködürge taş ("taş kaldırma"), Altayların millî güç yarışmasıdır: sporcu ağır bir taşı yerden kaldırır. Altay Cumhuriyeti'nin millî spor dalları arasında sayılır.

Yarışma, Altay halkının "El-Oyın" bayramının spor programında yer alır; orada Altay küreşi, at yarışı, okçuluk, kamçı ve tebek oyunlarıyla birlikte yapılır.

Hakaslar aynı yarışmaya "hapçan tas" der. Hakasların millî bayramı "Tun payram"da yapılır; bayram Askiz ilçesinde, Abakan'a 80 kilometre uzaklıktaki Sagay çayırında kurulur. 2024'te taş kaldırma, bayramın "Marığ" adlı oyun ve yarışma alanında; Haziran 2026'da ise Hakasya Spor Bakanlığı'nın millî spor dalları festivalinde küres güreşi, Hakas daması "tobit", okçuluk ve çubuk çekme ile birlikte yapılmıştır.

N. Yekeyev'in yazdığına göre Altayların düğününde "Tös tazıl" adlı bir güç oyunu da kurulurdu: en güçlü kişi direği kucaklar, ötekiler arkasında sıraya girip onu direkten koparmaya çalışırdı. On türkü bitene kadar dayanması gerekirdi; inanışa göre dayanırsa aile sağlam olurdu.

Taş kaldırma büyük uluslararası yarışmalarda da yer alır. 11 Eylül 2024'te Astana'da, V. Dünya Göçebe Oyunları'nda güçlüler yarışması yapılmıştır: Kazakça "alıptar sayısı", İngilizce "Powerful Nomad" ("Güçlü Göçebe"). İlk hareketi taşla ilgiliydi — sporcu 100 kilogramlık taşı kaldırıp 10 metre taşımak zorundaydı. Öteki dört hareket: 100 kilogramlık çuvalla çömelip kalkmak, 10 kilogramlık mızrağı 10 metreden hedefe atmak, omuzda 130 kilogramlık kütükle çömelip kalkmak ve 200 kilogramlık arabayı 10 metre çekmek. Yarışmaya 16 ülkeden 16 sporcu katılmış; altın madalyayı Kazakistanlı Azamat Makulbekov kazanmıştır.

Tarihçe

N. Yekeyev'in yazdığına göre Dağlık Altay'ın pek çok yerinde, genellikle yol kenarlarında, pehlivanların çok eskiden beri güçlerini sınadığı taşlar vardı. Büyük taşı kaldırmada gücün üç ölçüsü vardı: taşı göğüs hizasına kaldırmak, kaldırıp eyerli atın üzerinden atmak ve kendi başının üstünden arkaya atmak.

Güç, iki üç yaşındaki atı omza kaldırmakla da ölçülürdü. Pehlivan İrbizek hakkındaki rivayette, onun yorulmuş genç atını omzuna alıp bir geçidi aştığı anlatılır. Onun anısına bazı çağdaş yarışmalara "İrbizektin margaanı" — "İrbizek yarışması" — denir.

Halklar

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti

Ködürge taş / Hapçan tas

Halklardaki adları

Hakkında

Tarihçe

Halklar

Kaynaklar