Sır sanat

Türk dövüş kültürüne bağlanan, bir Uygur ustadan geçtiği söylenen aile öğretisi: felsefe, hekimlik ve hassas noktalara vuruş üzerine kurulu dövüş sanatı.

Hakkında

Sır sanat (Sırsanat, tam adıyla “Sırsanate Akili”), Orta Asya kökenli, Türk dövüş kültürüne bağlanan bir aile öğretisidir. Adı “gizli bilgi”, “gizli sanat” diye çevrilir. Öğretinin kendi içinde üç bölümü vardır: ruhu koruma, duyguları koruma ve bedeni koruma sanatı — başka bir deyişle felsefe, hekimlik ve dövüş sanatı. Dövüş bölümüne “Sanate Zanozani Akili” denir; Rusça “Patron” dergisinin yazdığına göre bu, Dari lehçesinde “savaşta bilgelik sanatı” demektir.

Öğretinin bugün bilinen taşıyıcısı, Kudüs’te yaşayan Aleksandr Akilov’dur; yakınları ve öğrencileri ona “Abo hoca” der. Onun hakkında bilinenlerin tamamı okulun kendi çevresinden gelir: dokuz yıl öğrencisi olan Yuri Fridman’ın 2007 tarihli yazısı, Fridman’la yapılan görüşmeye dayanan 2005 tarihli “Patron” dergisi makalesi ve okulun internet sitesi. Bağımsız bir araştırma yoktur; bu yüzden aşağıdakiler okulun kendisi hakkında söyledikleridir.

Fridman’ın anlatımına göre bu bir saldırı sistemidir: blok kavramı yoktur, “saldırıda savunma, savunmada saldırı bulunmalıdır”. Vuruşlar “başa” veya “gövdeye” değil, yalnızca bedenin hassas noktalarına yapılır; her noktaya elin ya da ayağın belirli bir bölümüyle, belirli bir yönden dokunulur. Hareketler yapay değildir, insanın yürüyüşünden ve koşusundan doğar; katı bir kalıp yoktur — hocanın sözüyle, “rahat olanı arayın”. İnsan doğası gereği asimetrik olduğundan teknik de asimetriktir: sol el açık ve hızlıdır, simgesi “kamçı”dır; sağ el yumruktur, simgesi “topuz”dur. Tekmeler alçaktan ve diz bükülü atılır.

Sistem bir “silah sistemi” olarak kurulmuştur: silahlı ve silahsız, silahlı ve silahsız rakibe karşı hareketler aynıdır; bir tekniğin doğruluğu da özellikle silahlı rakibe karşı sınanır. Bıçak, kılıç, mızrak, sopa ve ok-yayın yanında bel mendili, kamçı, sapan ve taş da silah sayılır. Dövüş bire bir karşılaşma olarak değil, birçok rakibe karşı her yöne yapılan bir mücadele olarak düşünülmüştür; eski bölümler arasında kamçıya, atlıya ve köpeğe karşı, eller bağlı, karanlıkta, dağda ve suda dövüş de vardır.

Eğitim çocuklukta başlar. Geleneğe göre çocuğu baba değil dede eğitir; küçükler için dövüş alışkanlığı kazandıran özel oyunlar vardır. Geleneksel antrenman günde yedi saat sürerdi — dördü sabah, üçü akşam; bir hareketin kendiliğinden yapılabilmesi için yedi bin kez tekrarlanması gerekirdi. Yerinde durarak vuruş çalışılmaz: her şey hareket hâlinde, eşle ve el yastıklarıyla çalışılır. Korkuya karşı yedi basamaklı bir alıştırma sistemi vardır; hocanın sözü — “Korkmaktan korkun!”. Akilov, bu öğretinin önce hekimlik, ancak ondan sonra dövüş sanatı olduğunu vurgular.

Sır sanat bir spor değildir: yarışması da, serbest dövüş çalışması da yoktur. Aile dışından gelen öğrencilere öğretinin sadeleştirilmiş bir bölümü — bir zamanlar kervan sahipleri için hazırlanmış üç aylık “tüccar sanatı” — öğretilir. Fridman’ın söylediğine göre böyle eğitmenler İsrail’de, Riga’da, Sankt-Peterburg’da ve Perm’de vardır. Rusça yazılarda “kulsinat” (kol sanat) adıyla bilinen sanat da bu okulla bağlantılıdır: “Patron” dergisi onu Sırsanat’ın bir parçası olarak anar.

“Sır” Özbekçede ve Uygurcada “giz”, “sanat” ise “sanat” demektir. Kazakistanlı yazar Sanatbek Seydehanov, okulun dövüş bölümünü — kulsinatı — Doğu dövüş sanatlarının Orta Asya, yani Türk koluna bağlar ve adını Türk dillerindeki “kul sanatı” — “el sanatı” — ile açıklar; Uygur topluluğunun yaydığı metinde ad “Қол сәнъәт” biçiminde yazılır.

Tarihçe

Fridman’ın yazdığına göre soyun rivayeti sanata bin yıla yakın bir geçmiş verir ve köklerini Tibet’te ve Hindistan’da arar. Rivayet onu Cengiz Han’ın özel muhafızlarıyla, 16. yüzyılda Hindistan seferine çıkan Babür’ün üç yüz kişilik muhafız birliğiyle ve Büyük İpek Yolu’nda kervan koruyan meslekten muhafızlarla ilişkilendirir; soyun mensuplarının çeşitli zamanlarda Orta Asya’da, Kaşgar’da, İç Moğolistan’da ve Hindistan’da yaşadığı söylenir. Bunlar aile rivayetleridir, belgeyle doğrulanmamıştır.

Akilov’un bu sanatı nasıl öğrendiğine dair iki farklı bilgi vardır. Okulun sitesine göre 1947’de Pamir dağlarında doğmuş ve altı yaşından itibaren sanatı ailede, kuşaklar boyu babadan oğula aktarıldığı biçimde öğrenmiştir; Fridman eğitimin beş yaşında başladığını yazar, “Patron” dergisi ise onu Özbekistan doğumlu olarak anar. İkinci bilgi, Sankt-Peterburg’daki öğrencisi Mihail Arşavski’den gelir: Çin’den kaçıp Orta Asya’ya yerleşen bir Uygur ailesinde — Çay Fu Şan soyunun son temsilcisinin evinde — Abo evlatlık olmuş ve sırları öz oğulla eşit biçimde öğrenmiştir. Bu iki bilgi birbiriyle bağdaşmaz; dergide sözleri aktarılan başka öğrenciler Arşavski’nin anlattıklarını güvenilir bulmaz.

Yuri Fridman 1990’da İsrail’e göç ettikten sonra Akilov’la Kudüs’te tanışmış ve dokuz yıl onun yanında çalışmış; sonra “tüccar sanatı”nı Riga’da öğretmiştir. Gazetecinin “İsrail’in özel servisleri bu sanatla ilgileniyor mu?” sorusunu yanıtsız bırakmıştır: “Bu, ülkemin güvenliğiyle ilgilidir.” Okulun sitesinde Akilov’un “Sirsanat” adlı kitabı ve eğitim videoları tanıtılır.

Akilov’un kendi “Сырсанат” kitabında (2006) da birinci bilgi verilir: kitaptaki özgeçmişe göre 4 Aralık 1947’de Pamir dağlarında doğmuş, iki yaşındayken ailesi Tanrı Dağları’na (Tyan-Şan) taşınmış, bilgiyi de babasından almıştır. Kitaptaki aile rivayeti sanatın başlangıcını Makedonyalı İskender’in zamanına götürür ve ustaların yolunu şöyle gösterir: Hindistan’dan Tibet’e, oradan Kaşgar’a ve Çin’e — bugünkü Sincan’a; sonra Moğollara katılmış, Orda ile birlikte seferlere çıkmışlardır.

Halklar

Uygurlar

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti

Sır sanat

Hakkında

Tarihçe

Halklar

Kaynaklar