Yorga Yarışı

Rahvan yürüyüşlü atların yarışı.

Halklardaki adları

jorgo salış (Kırgızlar)
rahvan binicilik (Türkiye Türkleri)

Hakkında

Yorga yarışı, dörtnala gitmeden rahvan yürüyüşüyle giden atların yarışıdır. Rahvan düzgün ve hızlı bir yürüyüştür: göçebeler ona yüzyıllardır büyük değer vermiştir, çünkü uzun yolda ne atı ne biniciyi yorar. Kırgızlar bu yarışa corgo salış der; Türkiye'de böyle atlara rahvan denir.

2024 Dünya Göçebe Oyunları'nda rahvan yarışı bayga türleriyle birlikte yapılmıştır: üç yaşından büyük atlar 9 kilometre yol almış, biniciler sekiz yaşından itibaren katılmıştır.

Azerbaycan’da yorga atların yarışı bugün de yapılmaktadır. “Xalq qəzeti”nin yazdığına göre 2 Kasım 2024’te Atçılık Federasyonu, Bine Atçılık Merkezi’nin koşu alanında yorga atlar şampiyonası düzenlemiştir: farklı bölgelerden 50’ye yakın yorga at, 1200 metreden 3200 metreye kadar mesafelerde, aygır, kısrak ve iğdiş atlar ile ayrıca taylar arasında yarışmıştır. Elvin Memmedhanov’un “İdman.biz”e verdiği röportajda, bölgelerde neredeyse her ay farklı bölgeler için yorga koşuları yapıldığı ve bu atların kendine özgü yürüyüşüyle koşu atlarından ayrıldığı belirtilir.

Kırgızlar yorga yürüyüşünün beş türünü ayırır: çapma, tökmö, urma, koy ve col corgo. Bunlardan en çok çapma ve tökmö yorga değer görür; böyle atlar bayramlarda ve büyük toylarda yarıştırılırdı. “Kırgızistan” millî ansiklopedisinin yazdığına göre 1958’de Kırgız Sanatı ve Kültürü On Günü sırasında Moskova hipodromunda yirmiye yakın yorga gösterilmiş, 1971’den itibaren de corgo salış, derece normları belirlenmiş bir millî spor olarak yapılmaktadır.

Türkiye’de bu yarışa “rahvan” denir ve Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu’nun ayrı bir talimatıyla yönetilir. Yarışlar bugün de yapılmaktadır: Afyonkarahisar Belediyesi’nin duyurusuna göre Zafer Kupası, 30 Ağustos 2026 için şehirdeki Tomris Hatun rahvan at tesisinde baş, başaltı, büyük orta, küçük orta ve deste kategorilerinde programlanmıştır.

Tarihçe

Kazaklarda bu yarışa "jorğa jarıs" denir. K. Amanjol'un yazdığına göre mesafe doğal arazide, düz hat üzerinde 2 kilometreden 10 kilometreye kadar belirlenirdi. Rahvan yürüyüş kalıtsal sayılırdı; yumuşak ve ritmik yürüyüşleri nedeniyle bu atlar çok değerliydi ve pahalıya satılırdı. Bazen yatkınlığı olan atlarda bu yürüyüşü küçük yaştan özel ustalar — "jorğaşı"lar — geliştirirdi.

Kazaklar rahvan yürüyüşün altı türünü ayırır. En sevilenlerden biri "su şaykalmas jorğa" — "suyu çalkalamayan rahvan" idi: böyle bir atın üstünde yemek dolu tabağı dengede tutarak bile yarışılırdı.

Kuralların özeti

Kırgız kurallarına göre yarış düz arazide, düz yolda veya hipodromda, 2400 metreden 10.000 metreye kadar mesafede yapılır. İki yaşından büyük, her ırktan yorgalar katılabilir; atı 19 yaşını geçmiş binici eyerli olarak sürer. Bütün mesafeyi aynı binici gitmeli ve at yorga yürüyüşünü bozmamalıdır.

At başka bir yürüyüşe geçerse bu hata sayılır; üç sıçrayışa kadar bozulma hata sayılmaz. 3 kilometreye kadar mesafede beş, 5 kilometrede altı, 10 kilometrede on hataya izin verilir. Kuralı çiğneyen yarıştan çıkarılır.

Türkiye’deki federasyonun talimatı rahvan yarışını şöyle tanımlar: at, belirli bir mesafeyi rahvan yürüyüşle, tanımlanmış bir ağırlıkla en kısa sürede kat etmelidir. Müsabakalar resmî (federasyonca düzenlenenler ve il birincilikleri) ve özel olur; yarışa yalnızca lisanslı binici alınır.

Halklar

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti