Bolbon kuraş

Kırgız pehlivanlarının — "balban"ların — güreşi; "Manas" destanında adı geçer.

Hakkında

Bolbon kuraş (Kırgızca "balban küröş"), Kırgız pehlivanlarının — "balban"ların — güreşidir ve Kırgızların eski millî oyunları arasında sayılır. Adı "Manas" destanında, Kökötöy Han'ın aşındaki yarışmaların anlatımında geçer: "Balban küröş, töö çeçiş…".

A. Kazakbayev'in yazdığına göre balbanlar giyimlerine özel önem verirdi. Fergana kurallarıyla güreşen Kırgız balbanları meydana kuşaklı çapanla çıkardı. Kuzey bölgesinin balbanları ise mutlaka bele kadar soyunur, güreş kuşağını — "belboo"yu — bağlar ve deri şalvar giyerdi; gerçek balbanlar geyik derisinden dikilmiş "kandagay" şalvarı yeğlerdi. Balbanlar çoğu kez yalınayak güreşirdi.

Tarihçe

"Manas" Ansiklopedisi balban küröşü şöyle açıklar: iki balbanın belirli bir düzen içinde teke tek tutuşması. S. Aliyev'in yazdığına göre bu güreş çok eskiden beri bilinir ve kökü belki de destanlardaki "kahramanın evlenmesi" geleneğine uzanır: kıza talip olanlar için yarışma düzenlenir, kazanan evlenirdi. Sınav çoğu zaman üç işten oluşurdu: at koşturmak, hedefe ok atmak ve teke tek güreşmek.

Bu eski yarışmalar "Manas"ta, Kökötöy'ün aşının anlatımında korunmuştur. Sayakbay Karalayev'in varyantında dev Coloy'la güreşmeye kimse cesaret edemez ve Manas'ın ricasıyla meydana yaşlı Koşoy çıkar. Güreşten önce Manas ona özel olarak hazırlanmış "kandagay"ı — deri güreş pantolonunu — verir ve duasını alır; Koşoy Coloy'u yıkar. İkinci güreşte Kırgızlardan Agış çıkar ve ödülü o kazanır.

Sagımbay Orozbakov'un varyantında Manas kendisi de yaya güreşte usta olmadığını kabul eder ve meydana yine Koşoy çıkar. Ansiklopedinin yazdığına göre bu sahne destanın çoğu varyantında büyük bir coşkuyla anlatılır. Balban küröş Kırgızlarda bugüne kadar geleneksel oyun olarak yaşamaktadır.

Halklar

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti

Kaynaklar

  1. Namazov, 2020 — qədim türk döyüş sənətlərinin cədvəli (World Alpagut Federation)
  2. Түрк элдеринин салттуу спорттук оюндары / Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları — Qırğızıstan-Türkiyə «Manas» Universiteti, Bişkek, 2015 (simpozium materialları)
  3. İllüstrasiya: süni intellektlə hazırlanıb, Komitə təqdim edib
  4. С. Алиев, Балбан күрөш — «Манас» энциклопедиясы, 1-бөлүк (el-sozduk.kg)