Halat çekme

İki takımın halatı kendi tarafına çektiği eski güç yarışı.

Halklardaki adları

halat çekme (Türkiye Türkleri)
arkan tartıs (Kazaklar)
arkan tartuu (Kırgızlar)

Hakkında

Halat çekme, iki takımın bir halatı zıt yönlere çektiği halk oyunudur. Kazaklar ona arkan tartıs, Kırgızlar arkan tartuu, Türkiye Türkleri halat çekme der. Oyun genellikle bayramlarda ve şenliklerde oynanır.

Kazak geleneğinde gençler gücü yaklaşık eşit iki takıma ayrılır. Rakibini üç kez üst üste çizgiden kendi tarafına çeken takım galip sayılır. Düğünlerde oyunun şakalı bir biçimi de vardı: halat gelin arabasının önüne gerilir ve yol ancak "bedel" verildikten sonra açılırdı.

Arkan tartıs Dünya Göçebe Oyunları'nın programındadır.

Nogaylarda halat çekmeye “arkan tartısuv” denir. Dağıstan’ın Nogay ilçesinde, Terekli-Mekteb’de düzenlenen “Nogay El” festivalinde ve bozkır şenliklerinde millî spor olarak yapılır. İ. Abakarov’un yazdığına göre 2021 şenliğinde seyircileri en çok heyecanlandıran yarışma bu olmuştur: çekişme sırasında halat bağlandığı yerden kopmuştur.

Tarihçe

İ. Kemaloğlu'nun yazdığına göre halat çekme, Kâşgarlı Mahmud'un XI. yüzyıldaki eserinde adını andığı oyunlardandır ve bugün de İdil-Ural Türklerinin sabantuy bayramında oynanır. Sabantuyda spor oyunları koşu, halat çekme, ok atışı, ağırlık kaldırma ve direğe tırmanma yarışlarıyla başlar; bu yarışların hepsi üç yaş kategorisinde — çocuklar, gençler ve büyükler için — ayrı ayrı düzenlenir.

Kuralların özeti

V. Dünya Göçebe Oyunları (Astana, 2024) için takımlar şöyle kurulmuştu: sekiz sporcu ve iki yedek. Erkekler 720 kilogram, kadınlar 560 kilogram kategorisinde yarıştı — yani çeken takımın üyelerinin toplam ağırlığı bu sınırı aşmamalıdır.

Oyunların arifesinde, Ocak 2024'te Kazakistan'da Millî Arkan Tartıs Federasyonu kurulmuştur; başkanı Yerkebulan İlyasov'dur. Halat çekme, 75 ülkede gelişen resmî ve bağımsız bir spor dalıdır.

Halklar

Araştırma: Vasif Namazov, Turan Oyunları Konsepti